Czym są drożdże piekarskie?
Drożdże to żywe mikroorganizmy – jednokomórkowe grzyby, które rozmnażają się przez pączkowanie. Od wieków wykorzystuje się je zarówno do pieczenia chleba, jak i do produkcji piwa czy wina, dlatego ze względu na przeznaczenie wyróżnia się m.in. drożdże piekarnicze, piwne i winne. W piekarnictwie pracują wybrane szczepy gatunku Saccharomyces cerevisiae – tego samego, który bierze udział w produkcji piw górnej fermentacji. Drożdże piekarskie kupowane w sklepie zawierają oczyszczone kultury tych szczepów.
Dlaczego drożdże spulchniają ciasto?
Drożdże potrzebują do życia cukrów. Rozkładając je, przeprowadzają fermentację alkoholową, w której powstaje etanol i duża ilość dwutlenku węgla. Gaz zatrzymuje się w cieście, przez co zwiększa ono objętość – staje się gąbczaste i lekkie, a po upieczeniu ma porowatą strukturę.
Rodzaje drożdży piekarskich
W sklepach spotkasz trzy podstawowe postacie drożdży piekarskich: świeże, suszone i suszone instant. Alternatywą dla drożdży kupnych są drożdże naturalne (dzikie), które rozwijają się w zakwasie.
Drożdże świeże
Sprzedaje się je w kostkach owiniętych papierem, w sklepowych chłodziarkach. Mają beżowy kolor i na pierwszy rzut oka przypominają serek topiony, ale dają się kruszyć w palcach. Dobre świeże drożdże łatwo odchodzą od papierka, nie są mocno wilgotne, łatwo się łamią i nie kleją do dłoni. Przygotowuje się z nich rozczyn. Spośród drożdży kupnych mają najkrótszy termin przydatności i wymagają przechowywania w lodówce.
Drożdże suszone
Mają postać granulek i – podobnie jak świeże – wymagają przygotowania rozczynu. Ich zaletą jest znacznie dłuższy termin przydatności niż w przypadku drożdży świeżych. Łatwiej je też przechowywać, dlatego dobrze sprawdzają się u osób, które stawiają pierwsze kroki w pieczeniu chlebów, bułek i ciast drożdżowych.
Drożdże suszone instant
To drobny proszek pakowany zwykle w małe saszetki, z długim terminem ważności. Drożdży instant nie trzeba rozpuszczać ani robić z nich rozczynu: wystarczy wymieszać je ze wszystkimi składnikami ciasta i od razu zacząć wyrabianie. To najprostsza w użyciu i przechowywaniu forma drożdży.
Drożdże naturalne (dzikie) w zakwasie
Dzikie drożdże rozwijają się w zakwasie chlebowym przygotowanym z mąki żytniej i wody. Wystarczy wymieszać mąkę z wodą w słoiku lub pojemniku, przykryć lnianą ściereczką albo papierowym ręcznikiem i regularnie dokarmiać – po kilku dniach można upiec pierwszy chleb. W każdym zakwasie mogą rozwinąć się inne szczepy dzikich drożdży; wpływ na to mają m.in. temperatura, rodzaj mąki i warunki otoczenia. Cały proces krok po kroku opisujemy w artykule jak przygotować domowy zakwas od podstaw.
Chleb na zakwasie ma wyrazisty smak i zapach, dobrą strukturę i zwykle dłużej zachowuje świeżość. To zasługa bakterii kwasu mlekowego, które rozwijają się w zakwasie i spowalniają rozwój pleśni. Jeśli pieczesz mniej więcej raz w tygodniu, trzymaj zakwas w lodówce – chłód nie zabija dzikich drożdży, tylko spowalnia ich pracę, więc wystarczy dokarmiać go raz w tygodniu zamiast codziennie.
Jakie drożdże piekarskie wybrać?
Ciasto może się udać zarówno na drożdżach świeżych, jak i instant. Wybór zależy przede wszystkim od rodzaju wypieku, Twojego doświadczenia i czasu, jaki masz na przygotowanie.
| Rodzaj drożdży | Czy trzeba robić rozczyn? | Przechowywanie | Dla kogo i do czego |
|---|---|---|---|
| Świeże | tak | lodówka, krótki termin | dla osób, które często pieką i znają pracę z rozczynem; do ciężkich, bogatych ciast |
| Suszone | tak | suche miejsce, długi termin | dla początkujących i tych, którzy chcą mieć drożdże zawsze pod ręką |
| Instant | nie | suche miejsce, długi termin | dla początkujących i zabieganych; do lekkich ciast drożdżowych |
| Dzikie (zakwas) | zakwas zamiast rozczynu | lodówka, regularne dokarmianie | dla osób z wprawą; do chleba na zakwasie |
Drożdże świeże czy instant – które są lepsze?
Drożdże świeże dają gęsty, stabilny rozczyn, dlatego lepiej sprawdzają się w ciężkich ciastach z dużą ilością jajek i masła oraz skuteczniej spulchniają masy z bakaliami. Mogą też nadać wypiekowi intensywniejszy zapach. Drożdże instant nadają się przede wszystkim do lekkich ciast drożdżowych, także w wersji z ograniczoną ilością cukru.
Poza tym wybieraj drożdże, z którymi dobrze Ci się pracuje – jedni nie lubią zapachu rozczynu, inni wolą go w ogóle pomijać i to zupełnie w porządku. Kilka saszetek drożdży instant warto mieć w zapasie. Do domowej kuchni, piekarni czy pizzerii możesz wybrać suszone drożdże piekarskie w ofercie naszego sklepu.
Jak pracować z drożdżami, żeby ciasto wyrosło?
Gdy rozczyn albo ciasto nie rośnie, przyczyną jest zwykle temperatura, proporcje składników lub same drożdże. Oto najczęstsze błędy:
- Za gorące lub za zimne mleko. Rozczyn przygotowuje się w ciepłym, ale nie gorącym mleku (można też użyć wody) – wysoka temperatura zabija drożdże, czyli je „zaparza”. Za idealną uznaje się temperaturę ok. 30–35°C, a za maksymalną 45°C. Najpewniej sprawdzisz ją termometrem kuchennym; bez niego upewnij się, że płyn jest co najmniej letni, ale nie gorący. Oprócz temperatury drożdżom sprzyja lekko kwaśne środowisko o pH w przedziale 4,5–6,5.
- Za chłodne pomieszczenie. Ciasto najlepiej rośnie w temperaturze ok. 25–35°C. Miskę możesz postawić przy kaloryferze lub na nasłonecznionym parapecie, a niektórzy wstawiają ją do piekarnika. Nie trzeba jej szczelnie zamykać – wystarczy cienka bawełniana ściereczka. Stałe ciepło zapewnia też misa na ciasto drożdżowe z ogrzewaczem, która przyspiesza wyrastanie.
- Rozczyn czeka zbyt długo. Po przygotowaniu odstaw rozczyn na ok. 15–30 minut w ciepłe miejsce i od razu wyrób z nim ciasto. Rozczyn pozostawiony na kilka godzin może skwaśnieć i opaść.
- Nierozpuszczone drożdże. Mieszaj rozczyn, aż znikną wszystkie grudki.
- Za mało cukru w rozczynie. Cukier jest pożywką dla drożdży i przyspiesza ich pracę – bez niego też rosną, ale wolniej. Jeśli chcesz, żeby ciasto było mniej słodkie, zmniejsz ilość cukru w cieście, a nie w rozczynie. Cukier pomija się np. w cieście na pizzę, choć niewielka ilość dodana do rozczynu nie sprawiłaby, że pizza będzie słodka.
- Przeterminowane drożdże. Po upływie terminu ważności drożdże mogą nie urosnąć – lepiej kupić nowe.
- Za dużo soli. Jeśli przepis podaje szczyptę soli, dodaj dosłownie szczyptę, a nie pół łyżeczki „na wszelki wypadek”.
- Zbyt ciężkie ciasto. Dodatki, takie jak słonecznik, pestki dyni czy orzechy włoskie, zwiększają ciężar ciasta. Przy niewielkiej ilości drożdży – zwłaszcza instant – może ono nie wyrosnąć.
- Za mało drożdży w stosunku do mąki. Różne typy mąki wymagają różnej ilości drożdży – im wyższy typ, tym więcej drożdży potrzeba. Oznaczenia wyjaśniamy w artykule o rodzajach i typach mąki.
Chleb na drożdżach przed pieczeniem przechodzi jeszcze garowanie, czyli końcowe wyrastanie uformowanego bochenka. W piekarniach i w domu często odbywa się ono w koszykach do wyrastania chleba, które utrzymują kształt ciasta. Jeśli dopiero go wybierasz, przeczytaj, jaki koszyk do garowania sprawdzi się najlepiej.
Jak przechowywać drożdże?
Drożdże świeże trzymaj w lodówce – otwarte opakowanie można tak przechowywać nawet do 10 dni, o ile w tym czasie nie mija termin ważności. Przy zakupie unikaj kostek z bardzo krótkim terminem, np. kilkudniowym. Drożdże suszone i instant przechowuj w suchym miejscu w temperaturze pokojowej, najlepiej w szczelnie zamykanym słoiku lub pojemniku.
Czy można mrozić świeże drożdże?
Tak – zamrożone świeże drożdże można przechowywać nawet do 6 miesięcy, co pozwala robić zapasy i nie marnować resztek. Zdania są podzielone: część osób uważa, że mrożenie osłabia drożdże, jednak wiele zależy od tego, jak je przygotujesz do zamrożenia i jak rozmrozisz.
- Najpierw schłódź drożdże w lodówce.
- Podziel je na porcje od 5 do 20 g – w zależności od tego, ile zużywasz jednorazowo. Dzięki temu wyjmiesz tylko tyle, ile potrzebujesz.
- Każdą porcję owiń folią spożywczą i przełóż do pojemnika w zamrażarce.
- Rozmrażaj stopniowo: najpierw przełóż drożdże do lodówki, a dopiero potem na blat. Nie rozmrażaj ich w mikrofalówce i nie zamrażaj ponownie.
Najczęstsze pytania
Z czego robi się drożdże piekarskie?
Drożdże piekarskie to hodowla żywych komórek wyselekcjonowanych szczepów Saccharomyces cerevisiae, a nie produkt z mąki czy cukru. Producenci namnażają je w kontrolowanych warunkach na pożywce bogatej w cukry (zwykle na bazie melasy), a następnie oddzielają, prasują w kostki albo suszą.
Ile drożdży instant dać zamiast świeżych?
Kieruj się przelicznikiem z opakowania. Przykładowo jeden z producentów podaje, że 7 g drożdży instant odpowiada 25 g świeżych, a saszetka wystarcza na 0,5 kg mąki; inni podają proporcję 1:4 lub 1:5. Małe ilości najwygodniej odmierzać na wadze piekarniczej lub gastronomicznej.
Czy drożdże piwowarskie to to samo co piekarskie?
Należą do tego samego gatunku, Saccharomyces cerevisiae, ale do pieczenia i warzenia piwa wykorzystuje się różne szczepy. Drożdże piwowarskie sprzedawane jako suplement diety nie zastąpią drożdży piekarskich – do wypieków wybieraj drożdże przeznaczone do pieczenia.